Bekkenfysiotherapeuten

Bekkenfysiotherapeuten zijn fysiotherapeuten met een speciale opleiding op het gebied van het voorkomen en behandelen van functiestoornissen en klachten binnen het gehele gebied van buik-, bekken- en lage rug zowel bij vrouwen als bij mannen, kinderen en ouderen.

Het bekken, de gewrichtsbanden, de bekkenbodem en de bekkenorganen beïnvloeden elkaar wederzijds en klachten in het bekken kunnen leiden tot klachten in de bekkenbodem en omgekeerd.

U kunt hierbij denken aan de volgende klachten:

• ongewild verlies van urine en/of ontlasting;
• niet te onderdrukken aandrang om te plassen en/of te ontlasten, veel te vaak plassen;
• moeizaam kwijt kunnen van ontlasting;
• verzakkingen van blaas, baarmoeder of darmen;
• pijn in de onderbuik, rond de anus of de geslachtsdelen;
• seksuele problematiek, gerelateerd aan functiestoornissen van de bekkenbodem;
• pijn voor en na operaties in de onderbuik en aan de bekkenbodem;
• bekkenpijn en lage rugklachten in de periode rond zwangerschap en bevalling;
• ook gezonde zwangeren hebben baat bij de therapie;
• bekkenpijn en lage rugklachten door andere oorzaken dan zwangerschap of bevalling.

Achtergrond

Begin jaren tachtig ontstond er aandacht voor bekkenbodemproblemen, aanvankelijk gesignaleerd door de zwangerschapsbegeleiding. In de daaropvolgende jaren nam de behandeling van bekkenbodemklachten een grote vlucht en al gauw werden niet alleen vrouwen, maar ook mannen en kinderen behandeld.
Eerst richtte de behandeling zich vooral op urineverlies, daarna ook op problemen met het ophouden van de ontlasting en pijn bij gemeenschap. Tegenwoordig maakt de bekkenfysiotherapeutische begeleiding voor en na operaties aan blaas, baarmoeder of prostaat deel uit van de multidisciplinaire behandeling.
De behandeling van bekkenpijn, al dan niet samenhangend met zwangerschap vormt een onderdeel van bekkenfysiotherapie.

Specifieke vaardigheden en verrichtingen

• de bekkenfysiotherapeut geeft voorlichting over en behandeling bij bekkenbodemproblematiek en bekkenpijn;
• de bekkenfysiotherapeut helpt bij het leren herkennen en trainen van de spieren van het bekken, van de bekkenbodem en de spiergroepen waarmee de bekkenbodem in het dagelijks functioneren samenwerkt;
• bekkenfysiotherapeuten zijn geschoold in het uitvoeren van een inwendig onderzoek van de bekkenbodemspieren. De meerwaarde hiervan is een nog vollediger diagnostiek en het geven van optimale feedback aan de patiënt over het uitvoeren van het ontspannen of samentrekken van de bekkenbodemspieren.
• de bekkenfysiotherapeut kan daarbij gebruik maken van elektrische en biomechanische energievormen zoals elektrostimulatie, myofeedback en rectale ballontraining . Deze middelen worden met name gebruikt om spiergroepen of functies, die bij de patiënt niet onbekend zijn, te leren herkennen en gebruiken;
• de bekkenfysiotherapeut herstelt de verminderde fitheid die samenhangt met de klacht (conditie) en geeft adviezen voor in het dagelijks leven;
• de bekkenfysiotherapeut adviseert en helpt bij het herwinnen van de controle over vullen en legen van de blaas en het rectum ( bv. blaastraining);
• de bekkenfysiotherapeut geeft indien nodig advies over ondersteunende hulpmiddelen, zoals een bekkenband.

Verwijzing en Vergoeding

De zorgverzekeraar vergoedt de fysiotherapeutische behandeling, mits u bent verwezen door uw huisarts of specialist.
Patiënten die in aanmerking komen voor bekkenfysiotherapie worden verwezen door huisartsen, medisch specialisten (met name urologen, gynaecologen, gastro-enterologen, colorectaal chirurgen, proctologen, arts/seksuologen, kinderartsen, internisten), psychologen / seksuologen of op voorstel van verloskundigen.
Om te bepalen of er een indicatie is voor bekkenfysiotherapeutische behandeling, kan een verwijzer gebruik maken van het fysiotherapeutisch consult. In dat geval wordt de patiënt verwezen met een vraag om een consult. Deze vraagstelling is bedoeld voor anamnese en onderzoek door de fysiotherapeut en wordt gevolgd door een schriftelijk verslag aan de verwijzer: een verslag van het onderzoek van de patiënt, een analyse van de bekkenbodemfunctie en een advies over de mogelijke fysiotherapeutische behandelstrategieën. De beslissing over het verdere beleid ligt bij de verwijzer. Als deze op grond van het gegeven advies besluit tot fysiotherapeutische behandeling, dient hij daarvoor schriftelijk te verwijzen.

Multidisciplinaire benadering

De bekkenfysiotherapeut is opgeleid om nauw samen te werken met andere disciplines.

Wetenschappelijk

Waar mogelijk werkt de bekkenfysiotherapeut evidence based (wetenschappelijk bewezen), dan wel consensus based (volgens de beroepsgroep de beste behandeling).
Conservatieve behandeling, bestaande uit uitleg, leefstijladviezen, toiletadviezen, blaastraining en bekkenbodemoefeningen - eventueel met behulp van biofeedback en/of elektrostimulatie is de meest voorkomende behandeling bij stress- en/of urge urine-incontinentie en in geval van overactieve blaasklachten .
Voor de behandeling van stress urine-incontinentie wordt gewerkt volgens de KNGF-Richtlijn Stress urine-incontinentie.
Uit diverse onderzoeken is gebleken dat bij tijdige revalidatie van de bekkenbodemspieren na de bevalling incontinentieklachten voorkomen kunnen worden, ook de kosten van bekkenfysiotherapie versus de kosten van incontinentiematerialen en operatieve ingrepen vallwn uit in het voordeel van de fysiotherapie .
Ook na een prostaatoperatie kan de periode van incontinentieklachten aanzienlijk worden verkort door het trainen van de bekkenbodem.
Op het gebied van bekkenpijn in de periode van zwangerschap en bevalling worden in Nederland momenteel twee wetenschappelijke onderzoeken uitgevoerd met verschillende vraagstellingen. Er wordt onderzocht wat de toegevoegde waarde is van een fysiotherapeutisch begeleidingsprogramma als aanvulling op het standaard beleid bij bekkenpijn en er is een inventariserend onderzoek naar de rol van de bekkenbodemspieren bij bekkenpijn tijdens de zwangerschap en na de bevalling.
Incontinentie voor ontlasting is ook een indicatie voor behandeling met bekkenfysiotherapie.
Op dit moment is een doelmatigheidsonderzoek gaande naar een efficiënte diagnostiek en behandeling bij incontinentie voor ontlasting, waarbij bekkenfysiotherapie een eerste optie is, en pas als die geen succes heeft een operatieve ingreep wordt overwogen.